Chinese gijp
Een Chinese gijp is een klapgijp ten gevolge van excessieve helling naar loef, vaak tijdens het zeilen met spinnaker. Door deze helling verlies je de roerdruk en raak je de controle over de koers kwijt (uit het roer lopen). De boot valt uit zichzelf verder en verder af, waarna het grootzeil met veel geweld over komt en de giek en spiboom vaak in het water belanden. Hierna volgt een stabiele situatie die veel overeenkomsten heeft met een broach. In tegenstelling tot de broach kan de Chinese gijp wel degelijk zéér gevaarlijk zijn. Om een beeld te krijgen is op YouTube is een filmpje te zien van een FF65 die Chinees gijpt. Hieronder staat kort omschreven wat je kunt doen om een Chinese gijp te voorkomen en op te lossen.
Veiligheid
Als het gaat waaien (vanaf grofweg 4bft), is het verstandig om in ieder geval het volgende te doen:
- Zorg dat de gehele bemanning (plof)vestjes draagt.
- Zorg dat de gehele bemanning zeilhandschoentjes draagt (slippende lijnen kunnen flinke brandwonden veroorzaken).
- Zorg dat je voldoende ruimte hebt en bekend bent met ondieptes, verkeer en andere potentiële gevaren.
- Zorg dat er een beetje spanning op de achterstag staat, maar niet teveel (ca. 35%). Bij geen spanning of zeer veel spanning kan de mast breken.
Voorkomen
Een Chinese gijp ontstaat door een combinatie van afvallend vermogen en excessieve helling naar loef. Het is dus van belang om beide factoren onder controle te houden. Hiertoe kun je (bij een diepe voordewindse koers) alvast het volgende doen:
- Zorg voor weinig twist in het grootzeil (neerhouder goed strak). Bij teveel twist waait de bovenkant van het zeil ver uit en "duwt" het topje de boot naar loef. Dit in tegenstelling tot bij hogere koersen, waarbij veel twist in het grootzeil juist gewenst is om druk te lozen.
- Trim de spinnaker vlak: zet de boom lager dan normaal (spiboom-neer aan, barbie aan loef aan), en zet de barbie aan lij ook helemaal aan. Dit wederom in tegenstelling tot bij hogere koersen, waarbij de barbie aan lij juist helemaal los dient te staan.
- Trim de spinnaker naar voren: zet de boom verder naar voren dan normaal. Hierdoor komt de spinnaker meer voor de boot te staan, in plaats van naast het grootzeil. Dit vermindert het afvallend vermogen zeer aanzienlijk.
- Verdeel het gewicht gelijkmatig over de kuip. Voorkom dat iedereen aan de loefkant zit. Bij veel golfslag moet de bemanning zeer actief in de kuip bewegen om de boot rechtop te houden.
Reageren
Zodra het roer begint te "duwen" (door een vlaag ofwel golf), moet je direct reageren. Instinctieve reacties zouden moeten zijn:
- Vecht tegen het roer om niet af te vallen, probeer juist op te loeven. Zet het roer echter nooit dwars, een aantal pompjes tegen de helmstok is effectiever.
- Trek het grootzeil wat aan om oploevend vermogen te creëren.
- Verplaats een deel van het bemanningsgewicht direct naar het midden of naar lij om de boot recht te houden.
Verder kun je nog het volgende doen:
- Vier de loefschoot een aantal meter. Hierdoor komt de boom verder naar voren te staan. Pas wel op dat je de boom niet tegen de voorstag laat klappen.
- Trek de grootzeilneerhouder (nog verder) aan, mocht deze nog niet voldoende aangetrokken zijn.
Zodra je de controle over de boot weer hebt, kun je wat oploeven om de boot stabieler te houden. Loef niet teveel op, want dan kun je in een broach belanden (al is dit hoe dan ook veel wenselijker dan een Chinese gijp). Bij akelige golfslag en/of zeer vlagerige wind kun je sowieso beter niet te diep varen. Op een koers van ca. 150-160 graden t.o.v. de wind vaart de boot het meest stabiel. Als het met bovenstaande middelen echter niet lukt om de controle terug te krijgen over de boot, beland je doorgaans wel in een Chinese gijp:
Oplossen
Als je niet snel genoeg reageert, blijft de boot verder naar loef hellen en afvallen totdat de giek met veel geweld overkomt. Dit kan schade opleveren aan de boot, maar denk in eerste instantie alleen aan jezelf en je bemanning:
- Op het moment dat de situatie niet meer te redden valt: buk, houd je vast, en laat zo nodig alles los.
- Commandeer je bemanning om hetzelfde te doen: vasthouden en bukken.
Zodra de giek over is, beland je in een soort broach, het enige verschil is dat de spiboom aan de verkeerde kant staat (als deze nog heel is). Als bemanning en boot nog heel zijn en je nog het overzicht hebt over de boot, kun je eerst proberen terug te gijpen:
- Vier de grootschoot en grootzeilneerhouder, laat de spi klapperen.
- Beweeg de hele bemanning naar de hoge kant.
- Als de fok bak staat, laat deze dan naar de andere kant.
- Komt de boot weer overeind, maak dan een beetje snelheid en stuur in één vlotte beweging af.
- Stuur vervolgens rustig de gijp door.
- Trek de lijschoot weer aan en zeil door. Als de lijschoot verloren is, zit er niks anders op dan de spival losgooien en de spi naar binnen te trekken aan de loefschoot.
In veel gevallen is de chaos aan boord te groot om te gijpen, of zijn er eventueel dingen stukgegaan. Doe in dat geval het volgende:
- Gooi de spival los. De boot komt weer recht en wordtweer bestuurbaar. De spi valt in het water en kan worden opgevist. Probeer in ieder geval niet over het zeil heen te varen. Verder is het even puinruimen op het voordek om de schoten en de spiboom los te krijgen.
- Als zelfs dit niet werkt kun je altijd nog één voor één de spival en de beide schoten doorsnijden. Het spreekt voor zich dat dit écht de last-resort oplossing is, want je bent het zeil daarna wel kwijt.
Death roll (zwaardboten)
Ook op zwaardboten kan een boot voordewinds omslaan naar de loefzijde, zelfs zonder spinnaker. In dit geval is death roll de gebruikelijke term. Een death roll ontstaat meestal wanneer er binnen de wind gevaren wordt en de grootschoot en/of neerhouder te ver uitgevierd zijn. Hierdoor waait de bovenkant van het zeil te ver uit waardoor het een sterk afvallend effect heeft. Bij gebrek aan een kiel slaat de boot snel door, en komt de giek dus niet eens in alle gevallen over.
Alternatieve definities van de "Chinese gijp":
Verwarrend genoeg wordt de term Chinese gijp door sommige mensen ook gebruikt voor andere situaties: